Innihaldslaust sjálfshól
Sjálfshól er alla jafna saklaust, jafnvel svolítið krúttlegt, þegar engin innistæða er fyrir því.
Þegar mikið er undir, getur sjálfshól svo verið alvarlegt, grafalvarlegt raunar, ef þeir sem því flagga hafa raunveruleg áhrif og hagsmunir almennings eru undir. Það er staðan sem við finnum okkur í með núverandi ríkisstjórn.
Ríkisstjórnin hefur nú setið eitt ár af þeim fjórum sem stjórnarflokkarnir hafa til að koma málum sínum áleiðis. Flestir landsmenn biðja nú þegar til æðri máttarvalda um að forða okkur frá öðru verðmætasköpunarhausti. Fleiri skattahækkunum. Frekari „leiðréttingum“ og hvað þetta heitir allt saman.
En það sem er alvarlegast fyrir almenning og fyrirtæki er það yfirgripsmikla skilningsleysi sem stjórnvöld sýna af sér nú um stundir.
Skilningsleysi á afleiddum áhrifum ákvarðana, ekki síður en þeim beinu sem blasa við.
Lítum til með nýjustu verðbólgumælingunni, þar sem verðbólga náði hæstu hæðum síðan ríkisstjórnin var skrúfuð saman. Afleiðingar þeirrar hækkunar voru meðvitaðar og áhrifin fyrirséð.
En hvað gerist svo? Fjármála – og forsætisráðherrar mæta í viðtöl og í fyrirspurnatíma á Alþingi og segja öllu öðru um að kenna en eigin ákvörðunum. Aðallega þó bensínsölum og bílaumboðum, sem vita ekki hvaðan á sig stendur veðrið.
Áhrif hækkunar á sköttum- og gjöldum undir lok síðasta árs voru fyrirséð, en vond blanda af skilningsleysi og skeytingarleysi varð þess valdandi að í engu var hlustað á varnaðarorð sem nú blasir við voru réttmæt.
Af tvennu illu er skeytingarleysið sennilega verra en skilningsleysið. Þá skilur viðkomandi (ríkisstjórnin) hver áhrifin verða en framkvæmir aðgerðina þrátt fyrir það. Því verður vart trúað að hagfræðingarnir við ríkisstjórnarborðið skilji ekki samhengi hlutanna.
Tökum sem dæmi skatta og gjöld á akstur og ökutæki: Þegar við horfum heildstætt á hækkun vörugjalda á ökutæki, hækkuð kolefnisgjöld, hækkuð bifreiðagjöld, ný kílómetragjöld og fleiri krónur í virðisaukaskatt vegna allra þessara hækkana, þá blasir við að ríkisstjórnin hefur gengið of langt í skattlagningu á akstur og ökutæki.
En stjórnvöld ætla ekki að hætta þarna. Það skal bæta við tafagjöldum vegna Borgarlínu og samgöngusáttmála höfuðborgarsvæðisins, vegna svokallaðra samvinnuverkefna og ætli þegar tilkomin jarðgöng verði ekki undirorpin nýjum notendagjöldum.
Er ekki komið nóg?
En áfram hæla þau sér – „planið er að virka“ kalla þau út í tómið, en nú blasir það við sem ekki var öllum ljóst fyrir ári síðan. Það er ekkert plan – það eina sem heldur og hefur bætt í er sjálfshólið. Sjálfshólið eitt mun ekki lækka vexti og verðbólgu og alls ekki verðbólguvæntingar.
Bergþór Ólason, alþingismaður.
Pistillinn birtist fyrst í Morgunblaðinu 4. febrúar, 2026.
