Er leiðangurinn þess virði?
Forsætisráðherra hefur það hlutverk öðru fremur að gæta þess að ákvarðanir einstakra ráðherra í ríkisstjórn hans valdi ekki óstöðugleika í efnahagslífi og alls ekki óeiningu meðal landsmanna. Góður forsætisráðherra hefur tilfinningu fyrir þjóðinni. Auðvitað greinir menn á um ýmis mál og ríkisstjórnir þurfa stundum að taka ákvarðanir sem strjúka mörgum manninum öfugt. Pólitískur ágreiningur verður seint jafnaður. Það á hins vegar að vera sérstakt keppikefli forsætisráðherra á hverjum tíma að stuðla að einingu þjóðarinnar og vega og meta ávinning af ákvörðunum sem þannig má kalla umdeildar.
Íslendingar eiga nú þegar í miklu og nánu samstarfi við Evrópusambandið, einstök ríki þess, fyrirtæki og stofnanir. Þessi miklu samskipti benda ekki til að gera þurfi stórkostlega breytingu á stöðu Íslands gagnvart ESB. Þeir sem vilja náin samskipti við Evrópu hafa þau nú þegar. Hins vegar er ljóst að mjög mörgum Íslendingum myndi sárna það verulega að Ísland yrði hluti af bandalaginu sjálfu vegna þeirrar eftirgjafar sem það hefði í för með sér á fullveldi og sjálfstæði landsins, jafnvel þótt einhverjir telji þá eftirgjöf meiri í sjón en raun.
Ég spurði forsætisráðherra þess vegna að því í gær í fyrirspurnatíma á Alþingi hvort ávinningur ESB-sinna af því að leggja í þennan leiðangur, sem gera má ráð fyrir að taki mörg ár, væri ekki léttvægur miðað við þær hörðu deilur og úlfúð sem hann myndi vísast hafa í för með sér.
Því miður gat forsætisráðherra ekki svarað spurningunni. Frasinn „ég treysti þjóðinni“ hefur verið valinn „slogan“ þessa leiðangurs og öllum spurningum og ábendingum um það sem betur mætti fara í þessum leiðangri er svarað með þessum frasa. Vísað er til NATO-aðildar og EES-aðildar sem hafi klofið þjóðina. Það kann að vera rétt en þá ber að hafa í huga að hagsmunir sem þar voru undir voru mun þyngri og augljósari. Þá gerir hvorugur samningurinn ráð fyrir framsali fullveldis og báðum samningum er nokkuð auðveldlega hægt að segja upp.
Ég treysti líka þjóðinni. Við síðustu alþingiskosningar kaus hún fólk sem hefur það ekki á dagskrá að færa Ísland inn í ESB. Ef marka má kosningaloforð flokkanna sem náðu kjöri á þing er ekki þingmeirihluti fyrir ESB-aðild. Meira að segja forsætisráðherra treysti sér ekki til þess í dag að lýsa yfir stuðningi við ESB-aðild. Hún ætlar að bara að „treysta þjóðinni“. Hún treystir sér hins vegar ekki til þess að halda ræðu um þetta mál á Alþingi í dag og gefa þingmönnum færi á að eiga við hana orðastað um þetta mál sem ríkisstjórnin sjálf lýsir sem einu meginmála ríkisstjórnarsamstarfsins.
Það á bara að ana áfram í viðræður sem fáir virðast hafa sannfæringu fyrir en munu kosta alla Íslendinga mikið fé og tíma. Og það sem verst er, sundrungu meðal þjóðarinnar. Er leiðangurinn þess virði?
Sigríður Á. Andersen, þingflokksformaður Miðflokksins.
Greinin birtist fyrst í Morgunblaðinu 10. mars, 2026.
